Een moving head is een lamp die zelf kan draaien en kantelen en vaak ook van kleur, vorm en scherpte verandert. Zo’n lamp zie je in clubs, op podia en bij bruiloften: de bundels die over de zaal zwaaien. Op deze pagina leggen we uit hoe moving heads werken, wat de verschillen zijn tussen spot, wash en beam, hoe je ze aanstuurt en waar je op let voordat je er een koopt, huurt of ophangt.
Hoe werkt een moving head?
Een moving head bestaat uit een voet of beugel en een kop. In de kop zit de lichtbron. Twee motoren bewegen de kop:
- Pan: het horizontaal draaien (links-rechts).
- Tilt: het kantelen (omhoog-omlaag).
Je stuurt de lamp aan met DMX. Elke functie van de lamp, zoals pan, tilt, kleur en helderheid, heeft een eigen kanaal. De lichtbesturing stuurt voor ieder kanaal een waarde van 0 tot 255. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je op de pagina DMX lichtsturing. Een moving head gebruikt veel kanalen (vaak 10 tot 30), dus je moet goed kijken welk aantal kanalen je instelt (de “mode”).
Spot, wash of beam?
Dit is het belangrijkste onderscheid. De naam zegt waar de lamp voor bedoeld is.
Spot
Een spot geeft een scherpe, duidelijke lichtcirkel. Meestal zitten er gobo’s in (kleine plaatjes met een patroon, waardoor je figuurtjes op de muur of vloer ziet), vaak een kleurenwiel en soms een prisma dat de bundel in meerdere stralen splitst. Een spot is ideaal voor patronen, logo’s en effecten op een dansvloer.
Wash
Een wash geeft een brede, zachte bundel, zonder scherpe randen. Hij is gemaakt om een podium of muur gelijkmatig in kleur te zetten. Je ziet vaak een groep LED’s in de kop. Veel wash-lampen hebben een zoom: je kunt de bundel dan smaller of breder maken.
Beam
Een beam heeft een heel smalle, felle bundel. Het is niet bedoeld om iets te verlichten, maar om stralen in de lucht te laten zien. Beams werken het best met een beetje rook of haze. Ze zijn populair bij dj-shows en feesten omdat ze met weinig apparaten veel effect geven.
Hybride
Een hybride lamp (soms “beam-spot” of “spot-beam” genoemd) combineert eigenschappen van een spot en een beam. Hij is veelzijdig, maar vaak ook duurder en zwaarder.
Lichtbron: LED of gasontlading?
Moving heads gebruiken twee soorten lichtbron:
- LED: zuinig, koel, snel te dimmen en met een lange levensduur. Vrijwel alle nieuwe lampen voor beginners en middenklasse zijn LED. Het nadeel: de allerfelste modellen halen soms de helderheid van gasontladingslampen niet.
- Gasontlading: een heel felle lamp, vooral gebruikt in grote beam- en spotlampen. Ze worden heet, verbruiken veel stroom en moeten na een aantal duizend uur worden vervangen.
Voor een feest, een bruiloft of een kleine zaal heb je geen gasontladingslampen nodig.
Wat moet je weten voor je kiest?
- Helderheid: hoe groter de zaal en hoe lichter de ruimte, hoe feller de lamp moet zijn. Vergelijk lampen bij elkaar met de lumen- of luxwaarde die de fabrikant opgeeft, en dan nog liefst op dezelfde afstand.
- Aantal kanalen: meer kanalen betekent meer mogelijkheden, maar ook meer werk om in te stellen.
- Lichtbundel en zoom: hoe scherp of breed moet het licht worden?
- Gewicht: een kleine moving head weegt ongeveer 5 tot 8 kilo, grote lampen 20 kilo of meer. Dat bepaalt hoe je ze moet ophangen (zie rigging en truss).
- Geluid van de motoren: in een stille zaal, zoals bij een toneelstuk, kan het gezoem van de motoren storen.
- Stroomverbruik: tel het vermogen van alle lampen bij elkaar op, zodat je groep niet overbelast raakt. Doorlussen van de stroom kan, maar volg de maximale aanbevelingen van de fabrikant.
- Aansluitingen: kijk of de lamp DMX met XLR (3- of 5-polig) heeft en welke stroomstekker erop zit. Zie kabels en aansluitingen.
Aansturen: handmatig, automatisch of met software
Je kunt een moving head op drie manieren laten werken:
- Automatisch (auto mode): de lamp draait vooraf ingestelde programma’s. Handig als je niets wilt instellen.
- Muziekgestuurd (sound active): de lamp beweegt op de beat via een ingebouwde microfoon. Dit werkt eenvoudig, maar niet altijd mooi.
- Met DMX: via een lichtbesturing of software op je laptop. Zo programmeer je scènes en chases en bepaal je precies waar elke lamp wijst. Dit geeft het mooiste resultaat.
Heb je meerdere moving heads, stel dan voor elke lamp een eigen DMX-adres in en ruim genoeg kanalen vrij. Meer hierover vind je op de pagina DMX lichtsturing. Voor kleine opstellingen zijn LED-parren een goedkoper begin; moving heads zijn een logische volgende stap.
Plaatsen en ophangen
- Op de grond: een moving head kan op de vloer, op een tafel of op een statief staan. Zet hem stabiel en zo dat niemand over de kabels struikelt of tegen de kop loopt. Let op dat de straal niet in de ogen van het publiek schijnt.
- Op een statief of T-bar: een veelgebruikte oplossing voor mobiele dj’s. Gebruik een statief dat het totale gewicht aankan en zet het op vlakke, stevige grond.
- Aan een truss of ophangbalk: de meest professionele oplossing, maar die vraagt vakkennis. Moving heads hangen vaak boven mensen en kunnen zwaar zijn. Lees daarom eerst de pagina Rigging, truss en veiligheid en laat het hangen over aan een deskundige.
Gebruik altijd een veiligheidskabel (safety) tussen lamp en truss, naast de klem.
Rook, haze en effectverlichting
Bundels worden pas zichtbaar als er iets in de lucht hangt. Haze (dunne mist) is hiervoor beter dan rook (dikke wolken). Maar let op: rook en haze kunnen brandmelders laten afgaan. Overleg dit met de locatie. Naast moving heads zijn er andere effecten: stroboscopen, lasers, blinders en scanners (oudere lampen met een draaiende spiegel). Voor lasers gelden strenge veiligheidsregels. Gebruik ze niet zonder kennis van zaken.
Praktische tips
- Begin met twee tot vier lampen. Met een paar goed geplaatste moving heads maak je al veel effect.
- Zet ze niet in het gezicht. Richt de straal altijd boven de ogen van het publiek.
- Test voor de show. Stuur alle lampen een keer door alle kleuren en bewegingen om te controleren of ze goed werken.
- Zet het DMX-adres op de lamp neer met tape of een sticker. Dat scheelt veel zoeken.
- Vervoer ze in een flightcase of een goede tas. De lenzen en tandwielen zijn kwetsbaar.
- Huur eerst. Weet je niet welk model past bij jouw ruimte, huur ze dan bij een verhuurbedrijf voordat je koopt.
Verder lezen en huren
- Aansturen: DMX lichtsturing.
- Eenvoudiger licht: LED parren.
- Veilig ophangen: Rigging, truss en veiligheid.
- Kabels en stroom: Kabels en aansluitingen.
- Termen op een rij: begrippenlijst.
- Op zoek naar verhuur of een complete show? Bekijk de verhuurbedrijven of de drive-in shows.