Een versterker maakt van het zwakke signaal uit je mengpaneel of laptop een krachtig signaal waarmee een luidspreker kan werken. Zonder versterker hoor je niets, en met de verkeerde versterker kun je je luidsprekers beschadigen. Op deze pagina leggen we uit waar je op let als je een versterker koopt of huurt, wat al die getallen op het typeplaatje betekenen en hoe je alles veilig aansluit.
Wat doet een versterker?
Het geluid reist door een keten: bron (laptop, dj-speler, microfoon), mengpaneel, versterker en tot slot de luidspreker. Het mengpaneel levert een zwak lijnsignaal. De versterker maakt dat signaal sterk genoeg om de speaker in de luidspreker te laten bewegen.
Je komt drie varianten tegen:
- Eindversterker (power amp): een losse versterker, meestal met twee kanalen (links en rechts) en bedoeld voor een 19-inch rack. Hij versterkt alleen en heeft zelf geen mixer.
- Actieve luidspreker: de versterker zit in de luidsprekerkast. Dan hoef je niets te kiezen of op elkaar af te stemmen. Lees meer bij actief of passief.
- Versterker met ingebouwde mixer: handig voor spreker of kleine band, maar je bent minder flexibel dan met een losse mixer en versterker.
Deze pagina gaat vooral over de eindversterker, voor wie een passieve set bouwt, huurt of een bestaande installatie uitbreidt.
Waar let je op bij het kiezen?
- Vermogen per kanaal, bij 8 en bij 4 ohm. Dit is het belangrijkste getal (zie vermogen en ohm).
- Aansluitingen. Zitten er XLR-ingangen en speakON-uitgangen op, en kun je het signaal doorlussen?
- Beveiligingen. Een goede versterker heeft een limiter en bescherming tegen oververhitting en kortsluiting.
- Processor (DSP). Handig voor een crossover (verdeling tussen toppen en subs), equalizer en instellingen per luidsprekertype.
- Gewicht en koeling. Lichte versterkers (class D) zijn fijn om te vervoeren. Let wel op de ventilatie als je ze in een rack zet.
- Betrouwbaarheid en service. Kies een merk waarvan onderdelen en service in Nederland goed te krijgen zijn, zeker als je er geld mee verdient.
Hoeveel vermogen heb je nodig?
Dat hangt af van je luidsprekers, de ruimte en het publiek. Hoe groter de zaal, hoe meer gasten, en binnen of buiten: het maakt allemaal verschil. Een bruiloftsdiner heeft minder nodig dan een clubavond, en een dj heeft meestal minder nodig dan een live band.
Het belangrijkste is dat versterker en luidspreker bij elkaar passen. Een veelgebruikte vuistregel is dat de versterker 1 tot 2 keer het RMS-vermogen van de luidspreker mag leveren. RMS is het vermogen dat een luidspreker langdurig aankan. Heb je twee luidsprekers van 400 watt RMS, dan kies je dus een versterker van ongeveer 2 × 400 tot 2 × 800 watt, bij de impedantie van je luidspreker. Fabrikanten geven vaak zelf een advies, volg dat.
Een krachtige versterker is niet het probleem. Het gevaar zit in een te zwakke versterker die je te hard zet: die gaat clippen en dat beschadigt luidsprekers sneller dan een krachtige versterker op een redelijk volume. Hoeveel watt je voor hoeveel gasten nodig hebt, lees je op de pagina dB, SPL en Wat(t)?!.
Ohm: 8, 4 en 2 ohm
Elke luidspreker vormt een soort weerstand voor de versterker. Dat heet impedantie en wordt uitgedrukt in ohm (Ω). De meeste luidsprekers zijn 8 of 4 Ω. Hoe lager de impedantie, hoe meer stroom de versterker moet leveren en hoe meer vermogen hij afgeeft. Daarom noemen fabrikanten meestal twee of drie vermogens: bijvoorbeeld 2 × 500 watt bij 8 Ω en 2 × 800 watt bij 4 Ω. Bij 2 Ω is het vermogen nog hoger, maar dat kunnen niet alle versterkers aan.
Zo werkt het in de praktijk: sluit je één luidspreker van 8 Ω aan, dan ziet de versterker 8 Ω. Met een tweede luidspreker op dezelfde uitgang (bijvoorbeeld via de doorlus-aansluiting) is dat 4 Ω, met een derde ongeveer 2,7 Ω. Bij gelijke luidsprekers deel je de impedantie dus door het aantal luidsprekers.
- Kijk in de handleiding wat de laagste toegestane impedantie van de versterker is. Veel versterkers kunnen 4 Ω per kanaal aan. 2 Ω kan alleen als de fabrikant dat noemt.
- Gaat de impedantie te laag, dan wordt de versterker erg warm. Hij kan dan afslaan of beschadigd raken.
- Versterkers hebben vaak een bridge-stand: je gebruikt dan beide kanalen samen voor een luidspreker met veel meer vermogen. Daarvoor gelden eigen regels voor de aansluiting en de laagste impedantie. Lees dus eerst de handleiding.
Heb je een actieve set, dan is dit allemaal al door de fabrikant geregeld.
Clippen en beveiligingen
Elke versterker kan maar tot een bepaald niveau netjes versterken. Vraag je meer, dan wordt de bovenkant van het signaal als het ware afgekapt. Dat heet clippen. Het klinkt hard en scherp, en de kleine hoogtonenluidspreker (tweeter) kan daar snel van kapotgaan. Veel versterkers hebben een clip-lampje dat gaat branden als je te hard gaat. Brandt het regelmatig, dan zet je het volume lager.
Bescherming zit vaak in de versterker zelf, zoals een limiter (een begrenzer die de pieken afvlakt) en een thermische beveiliging die hem uitzet bij te hoge temperatuur. Gebruik die niet als excuus om altijd op de limiet te werken: zet liever het niveau van je mixer en versterker goed af.
Class D, digitaal en DSP
Vroeger was een versterker vooral groot en zwaar, door de grote voeding. Tegenwoordig zijn class D-versterkers de norm, ook in de professionele wereld. Dit zijn schakelende versterkers die veel zuiniger zijn: ze worden minder warm en zijn een stuk lichter. In actieve luidsprekers vind je ze vrijwel altijd.
Let op: “digitaal” kan twee dingen betekenen. Class D is een manier van versterken, ook als het signaal er nog analoog in komt. Veel moderne versterkers hebben daarnaast een ingebouwde DSP, een digitale processor voor crossover, equalizer en limiter. Grotere modellen kun je zelfs via een netwerk bedienen. Bij goede apparaten hoor je het verschil tussen class D en klassieke (class AB) versterkers nauwelijks. Belangrijker is dat de versterker bij je luidsprekers past en betrouwbaar is.
Aansluitingen en kabels
- Ingang: meestal XLR en/of jack. XLR is stevig en gebalanceerd, dat betekent dat storing op lange kabels weinig kans krijgt.
- Uitgang naar de luidspreker: bij professionele versterkers meestal speakON, soms schroefklemmen. Gebruik echte luidsprekerkabel met dikke aders. Geen microfoonkabel, want die is te dun en kan heet worden. Meer over kabels en aansluitingen vind je bij de luidsprekers.
- Stroom: een gewone netstekker of een vergrendelende powerCON-connector. Grote versterkers kunnen op volle sterkte veel stroom trekken, dus let op de groep en de stekkerdoos.
- Doorlus (link/thru): om het signaal door te geven naar een tweede versterker of kast.
Praktische tips
- Aan- en uitzetten in de goede volgorde. Zet eerst de bron en het mengpaneel aan en de versterker als laatste. Bij uitzetten doe je het omgekeerd. Zo voorkom je harde plofgeluiden die je luidsprekers kunnen beschadigen.
- Zorg voor lucht. Versterkers hebben ventilatie nodig. Zet ze niet dicht tegen een muur of onder een jas, en laat bij een rack genoeg ruimte voor luchtstroom.
- Begin met de volume-knoppen laag. Draai ze vooraf dicht en pas tijdens de soundcheck op naar het niveau dat je wilt.
- Controleer de stroomvoorziening. Verhuurders en locaties vragen soms om een recente elektrische keuring van je apparatuur. Vraag na wat ze eisen.
- Bescherm je gehoor. Meer over geluidsniveaus lees je bij gehoor en regels.
- Eerst huren of beluisteren. Twijfel je tussen modellen? Huur ze bij een van de verhuurbedrijven. Heb je geen zin in al het sjouwen en afstemmen, dan kun je ook een drive-in show boeken die met eigen apparatuur komt.
Zoek je een versterker of actieve set? Bekijk de actuele eindversterkers bij Bax Music (affiliate-link) en vergelijk altijd de actuele prijzen bij meerdere winkels.