Hoe hard is hard? Dat is een van de meest gestelde vragen als je een geluidsinstallatie koopt of huurt. Op deze pagina leggen we uit wat watt, decibel (dB) en SPL betekenen, hoe ze met elkaar samenhangen en wat dat betekent voor je feest. Je hoeft niets van natuurkunde te weten: we gebruiken gewone taal en voorbeelden.
Watt, dB en SPL: de begrippen
- Watt (W) is de eenheid voor vermogen. Het zegt hoeveel een versterker kan leveren of een luidspreker aankan.
- Decibel (dB) is de eenheid voor hoe hard geluid is.
- SPL staat voor Sound Pressure Level, in het Nederlands geluidsdrukniveau. Dat is dus hoe hard het geluid is, uitgedrukt in dB.
- dB(A) is een decibel-waarde die rekening houdt met hoe gevoelig ons oor is voor verschillende tonen. Je ziet dit bij geluidsregels en meters. Bij dB(C) telt de bas zwaarder mee.
Watt: vermogen, RMS en piek
Watt is vooral belangrijk om de juiste combinatie van versterker en luidspreker te kiezen. Zoek je een luidspreker, dan is de maximale geluidsdruk (SPL) een betere maatstaf voor “hoe hard gaat hij?” dan het aantal watt.
Fabrikanten noemen vaak meerdere wattages. RMS (of continu) is wat de luidspreker langdurig aankan. Programma is een hogere waarde voor muziek met pieken. Piek is het hoogste getal, maar zegt het minst. Vergelijk luidsprekers dus op RMS, of nog beter op maximale SPL.
Een veelgebruikte vuistregel: de versterker mag 1 tot 2 keer het RMS-vermogen van de luidspreker leveren. Daarover lees je meer op de pagina Versterkers.
SPL en gevoeligheid
Bij een luidspreker staan meestal twee SPL-waarden:
- Gevoeligheid (sensitivity), vaak als “SPL 1W/1m”. Dit is de geluidsdruk die je meet op 1 meter afstand als de luidspreker 1 watt krijgt. Heeft een luidspreker een gevoeligheid van 100 dB, dan meet je 100 dB op 1 meter bij 1 watt.
- Maximale SPL. Dit is de hoogste geluidsdruk die de luidspreker kan halen. Let op: dit wordt vaak als piekwaarde opgegeven en niet elke fabrikant meet op dezelfde manier. Vergelijk dus alleen cijfers die op dezelfde manier zijn gemeten.
Hoe gevoeliger de luidspreker, hoe minder watt je nodig hebt voor hetzelfde volume. Dat bespaart een kleinere en goedkopere versterker.
Dubbel vermogen: 3 dB meer
Verdubbel je het vermogen, dan neemt de geluidsdruk met ongeveer 3 dB toe. Dat gebeurt steeds opnieuw bij elke verdubbeling. Zo ziet dat eruit voor twee luidsprekers:
| Vermogen | Luidspreker van 100 dB gevoeligheid | Luidspreker van 97 dB gevoeligheid |
|---|---|---|
| 1 watt | 100 dB | 97 dB |
| 2 watt | 103 dB | 100 dB |
| 4 watt | 106 dB | 103 dB |
| 16 watt | 112 dB | 109 dB |
| 64 watt | 118 dB | 115 dB |
| 256 watt | 124 dB | 121 dB |
| 1024 watt | 130 dB | 127 dB |
De luidspreker van 97 dB heeft dus 2 keer zoveel vermogen nodig voor hetzelfde geluidsniveau. Daarom is gevoeligheid zo belangrijk. Dit zijn wel theoretische waarden op 1 meter afstand. In de praktijk haal je dat niet: muziek heeft zachte en harde stukken, een luidspreker zet niet al het vermogen om in geluid en bij hoge niveaus gaat de luidspreker warmer en minder efficiënt werken.
Hoe hoort een mens dat?
Een verschil van 3 dB is voor het menselijk oor net hoorbaar. Pas bij ongeveer 10 dB meer klinkt iets als twee keer zo hard. En 10 dB meer betekent ongeveer 10 keer zoveel vermogen. Het geluid wordt dus niet twee keer zo hard als je het vermogen verdubbelt. Je moet er veel watt tegenaan gooien voor een merkbaar verschil.
Een geluidsniveau van ongeveer 95 tot 100 dB(A) op de dansvloer is voor een gemiddeld feest meestal ruim voldoende. Hoe harder, hoe sneller mensen moe worden en hoe groter het risico op gehoorschade.
Afstand: 6 dB minder per verdubbeling
Hoe verder je van de luidspreker staat, hoe zachter het geluid wordt. Buiten, zonder muren in de buurt, verlies je ongeveer 6 dB bij elke verdubbeling van de afstand. Sta je op 1 meter op 110 dB, dan hoor je op 2 meter ongeveer 104 dB en op 4 meter ongeveer 98 dB. De mensen achterin staan dus een stuk zachter dan de mensen vooraan. Binnen helpen reflecties tegen de muren iets, maar ook dan zakt het geluid snel weg.
Bij grote podia lost men dat op met een line array, een luidsprekerkolom die het geluid gelijkmatiger over het publiek verdeelt.
Hoeveel watt voor je feest?
Daar is geen vast antwoord op. Het hangt af van de gevoeligheid van de luidsprekers, de grootte en akoestiek van de zaal, binnen of buiten, het soort muziek (een houseparty vraagt meer dan een bruiloftsdiner) en de kwaliteit van de apparatuur.
Als heel ruwe richtlijn wordt vaak 10 watt RMS per persoon genoemd:
- ongeveer 50 gasten: een set van samen 500 watt RMS, bijvoorbeeld twee fullrange luidsprekers;
- ongeveer 200 gasten: een sub-top set van samen 2000 watt RMS.
Gebruik dit alleen als eerste indicatie. Buiten of in een grote hal heb je meer nodig, en een efficiënte set kan meer aan dan het wattage doet vermoeden. Meer over soorten luidsprekers lees je bij Luidsprekers.
Gehoor en regels
Langdurig luisteren vanaf ongeveer 80 tot 85 dB(A) kan je gehoor beschadigen. Boven die grens halveert elke 3 dB extra ongeveer de tijd waarin luisteren nog veilig is. Voor medewerkers is gehoorbescherming volgens de Arbowetgeving verplicht vanaf 85 dB(A). Een feest is dus veel zwaarder voor je oren dan je denkt. Zeker als dj of geluidstechnicus sta je er urenlang naast.
- Het RIVM en VeiligheidNL adviseren voor evenementen een zo laag mogelijk niveau, met als maximum 103 dB(A), gemeten als gemiddelde over 15 minuten. Voor bezoekers onder de 18 jaar gelden lagere grenzen.
- Veel gemeenten hanteren lagere eisen, vaak rond de 100 dB(A), en sommige meten ook op een ander punt of over een andere periode.
- Vraag dus altijd bij je gemeente en de locatie na welke eisen gelden voor jouw feest of evenement.
Praktische tips
- Meet je geluidsniveau. Een geluidsmeter of een goede app geeft een indicatie. Een app is niet precies, dus voor een vergunning heb je een gekalibreerde meter nodig.
- Geef gasten rust. Zorg voor een stillere plek en bied oordoppen aan.
- Draag zelf gehoorbescherming. Speciale muziek-oordoppen dempen gelijkmatig en laten alles nog goed hoorbaar.
- Stel de limiter goed in. Een limiter op de mixer of in de luidspreker beschermt je set tegen te harde pieken.
- Zet de luidsprekers hoog. Op een statief boven de hoofden bereik je meer publiek bij hetzelfde volume.
- Weet je het niet? Huur een set bij een van de verhuurbedrijven, of laat een drive-in show het regelen.